Sơ lược về Saponin và Saponin trong tam thất bắc

 Nằm trong top những hoạt chất sinh học có lợi cho sức khỏe đang được quan tâm và phát triển trong ngành y học hiện đại, Saponin xứng đáng với vị thế đang có bởi những tính năng đặc biệt nổi trội. Chúng ta có thể tìm thấy Saponin ở rất nhiều thực vật xung quanh, đặc biệt là ở rễ tam thất bắc. Nguồn thu không lồ này nếu được tận dụng tốt ở Việt Nam sẽ tạo ra một lợi thế rất lớn cho năng lực lao động của cả xã hội.

I - CÓ CÁC LOẠI SAPONIN NÀO ? NGUỒN GỐC ?

1. Saponin tinh chất thường không màu, cháy ở nhiệt độ 300 độ Cencius, trung tính và có vị đắng. Các tính chất cơ bản có thể kể đến là khả năng tạo phức với cholesterol, kích ứng niêm mạc, tác dụng long đờm, lợi tiểu. Sử dụng Saponin liều cao sẽ gây chóng mặt, nôn mửa - đây là lý do vì sao một số người dùng có sức khỏe yếu phản hồi bị chóng mặt khi dùng quá liều, và chống chỉ định với phụ nữ có thai. 
Dựa vào cấu trúc hóa học phân tử, các nhà khoa học chia hợp chất này thành hai nhóm chính là Saponin Triterpen (tả truyền) và Saponin Steroid (hữu truyền). Cả 2 nhóm này đều tích cực với kháng thể người. Trong đó tam thất bắc (Panax Notogiseng, PAnax Pseudoginseng, PAnax Vietnamensis) chứa Araliaceae (Saponin Triterpen tả truyền). 

2. Nguồn gốc Saponin trong tự nhiên:
- Thực vật: Hành tỏi, thủy tiên, củ mài, rau dền, cải, bầu bí, đậu, cà phê, đặc biệt nhiều ở nhân sâm
- Động vật: Hải sâm, sao biển, hải quỳ (nguyên nhân chính khiến mấy con này thường được chuyển khẩu về bình rượu)
 

 

3. Saponin trong tam thất bắc
Chủ yếu thuộc nhóm Dammaran có phần algycon: G-Rb1, G-Rb2; G-Re (ginsengnoid) Gy-17 (Gypenosid); N-R4, N-R2, N-R6, N-Fa (notogiseng). Tất cả đều có khả năng bồi bổ kháng thể cực tốt và mang lại sự tỉnh táo thần kinh.

II - TÁC DỤNG SINH HỌC CHI TIẾT CỦA SAPONIN ĐỐI VỚI SỨC KHỎE

- Tăng cường hoạt động não. Hiện nay rất nhiều loại nước tăng lực đều chứa tinh chất nhân sâm, chính là nhắc đến hợp chất Saponin
- Chữa lành và phòng bệnh tiểu đường (tham khảo bài viết chữa tiểu đường bằng tam thất bắc ở cùng mục với bài viết này trong website tamthatbac.org)
- Chữa lành và phòng bệnh ung thư máu. Đây là một bước tiến rất lớn của ngành y học hiện đại. 
- Chữa lành và phòng bệnh xơ cứng động mạch

III - CÁCH SỬ DỤNG TAM THẤT BẮC VÀ CÁCH CHIẾT XUẤT SAPONIN

1. Cách sử dụng tam thất bắc:
- Sử dụng trực tiếp: củ tươi vệ sinh sạch, xắt lát bảo quản môi trường mật ong vô trùng. Củ khô xay bột bảo quản môi trường khô ráo, không ẩm mốc
- Rễ phơi khô, hầm nước nóng
Là hai cách phổ biến để hấp thụ saponin trong tam thất bắc.

2. Phương pháp chiết xuất Saponin (sẽ cập nhật thêm sau khi dịch xong tài liệu của NCBI - National Center of Biotechnology Institute)
- Thủy phân tách sapogenin và đường 
- Chiết xuất sau khi ủ củ

Dành cho các bạn làm luận văn hoặc nghiên cứu chuyên sâu:
- Tham khảo Luận văn của GV Nguyễn Thị Ngọc Yến - Sơ đồ chiết xuất saponin và sapogenin (hình 2.39 - quy trình trích ly)
- Tham khảo đề tài tăng tỷ lệ chiết xuất từ rễ cây tam thất - Cục dữ liệu công nghệ sinh học - Mỹ (tài liệu tiếng Anh)